TRABZON VAKFIKEBİR TAŞ FIRIN EKMEĞİ TARİHÇESİ...

TRABZON VAKFIKEBİR TAŞ FIRIN EKMEĞİ TARİHÇESİ...

 

"Mucidi Hacıahmetoğulları olan"
Türk insanının kutsal değeri ekmek;

Türk insanı var olduğu tarihlerden günümüze ekmeği kutsal varlık, vazgeçilmez en önemli nimet olarak bilmiştir.
Türk insanı kutsal saydığı ekmeğini büyük bir saygı ile, alın teri dökerek, nimet sayarak kazanmış, helalinden temin etmenin yollarını daima aramıştır.
Dünya coğrafyası üzerinde dört iklimi, mümbit toprakları, her çeşit tarım ürünleri yetiştirilen arazileri ile ekmeğin ham maddesi olan tahılların, özellikle buğday’ın varlığı, üretilmesi, hatta yurt dışına ihracının yapılması ana besin kaynağımız olan ekmeğin bol oluşuna Yüce Allah’a ve bu kutsal vatanı bizlere emanet eden ecdadımıza ne kadar minnet duysak azdır.
Ülkemizin tamamında ekmek kutsaldır. Her yöremizinse ayrı ayrı damak tatları ekmek hazırlama kuralları ve çeşitleri vardır. Doğu bölgelerimizde tandır, bazlama, otlu ekmekler, tırnaklı pideler görülürken, Orta Anadolu bölgelerimizde somun, çörek, Kete, Ege bölgelerimizde köy ve mahallelerdeki fırınlarda pişirilen karabuğday, çavdar, arpa ekmekleri, Karadeniz bölgemizde ise mısır ekmeği, otlu ve hamsili ekmekler, hapsoto, lavaş, çörek, bazlama ve meşhur Trabzon Vakfıkebir somun ekmeklerini görmek mümkündür.
Trabzon ilimiz Büyükliman bölgemiz ekmek kültürü çeşitlemesi bakımından çok zengin bir Anadolu köşesidir. Ekmek fırınlarının temizliği, düzenlemesi, ekmeklerin sıra sıra dizilişleri, kesilip paketlenmeleri, hijyeni, ekmek çeşitliliği adeta bir kuyumcu dükkânı titizliğindedir.
Trabzon ilinde en çok satılan ürün, yerli yapancı turistlerin en fazla satın alarak yurt içi yurt dışı hediye getirdikleri, gönderdikleri ürün Trabzon Vakfıkebir ekmeğidir. En canlı ticari sektörlerin biriside fırıncılık sektörüdür. Trabzonlu fırıncılar tarihi misyon taşıdıklarının bilinci ile ekmeğin kutsal bir değer olduğunu bilirler ve ahilik geleneğine bağlı olarak hareket ederler. Asırlık fırıncılık geleneğini ilk gün gibi yaşarlar ve Yüce Allah’ın bu kutsal nimetini müşterilerine büyük bir temizlik ve titizlikle sunarlar.
Trabzon ilinde resmi kayıtlara göre ilçeler ve beldeler dâhil 268 fırın vardır, bu fırınların tamamına yakınında yuvarlak somun, yöre tabiri ile (Top Somun) Trabzon ekmeği yapılır, az sayıda fırınlarda köşeli tava ekmeği ve bir kaç boy francala ekmeği çıkartılır. 
Trabzon ilimizde 28 adet simit fırını vardır. Trabzon simiti ise ekmeği gibi meşhurdur, Trabzon simitleri gevrekliği lezzeti ile ünlütür.
Trabzon ekmeği değerlidir. Kara Okka, Kilo, Gram ile satılır. Yere düşen ekmek besmele ile öpülerek alına konulur. Yüksek bir yere kuşların ve hayvanların beslenmeleri için bırakılır.
Trabzon da Ekmek kırıntılarını yakmak günah sayılır. Sofrada ekmek kırıntıları bırakılmaz. Trabzonlu ekmeği ağlatmaz sözü çok kullanılır..
Lavaboya ekmek ile girilmez.  Trabzon’da ekmek en Kutsal varlıktır.
Trabzon da ekmek fırınları şehirlerimizin güzelliğidir, Zenginliğidir, süsüdür. Trabzon da fırınlar yaz kış insanlarımızın toplanıp sohbetler ettikleri, Mangal başında âli meseleleri konuştukları önemli kavşaklar, merkezlerdir. Fırınlar ülke siyasetinin nabzının tutulduğu yerlerdir.
Trabzonlu için ekmek, Fırın berekettir, Kutsaldır, Zenginliktir, Haysiyettir, Şereftir. Ekmeğin olduğu yerde kavga olmaz. Huzur olur, Barış olur, Kardeşlik olur. Yeryüzünde olan kavgaların, Savaşların temelinde ekmeğin olduğunun Trabzonlu farkındadır. Dünyanın neresinde bir kavga var ise oradaki kavganın ve fakirliğin temelinde ekmeğin kıt olduğu, Trabzon ekmek kültürünün olmadığı görülür.
Trabzon ekmek kültürü toplumlara dünya insanlığına ders olarak Üniversitelerde okutulması gerekli olan bir derin kültür ve birleştirici unsurdur.

Trabzon Vakfıkebir ekmeğinin mucitleri kimlerdir;

Büyükliman Vakfıkebir ilçesi ve çevresinde halkın yaşam şekli, her vatandaşın hanesi kendi arazisi üzerindedir, evler toplu değildir. Tarih boyunca ve halen bu bölgemizde yaşam bu özelliğini korur. Karadeniz de insanlar müstakil ve özgür yaşamayı tercih ederler. 
Trabzon da İnsanlar, ailelerinin ana besin kaynağı olan ekmeği kendileri pişirmek durumunda idiler, eski yerleşim yerlerinde hemen her evin yanında birde fırın bulunuyordu. Halk bu küçük fırınları çok amaçlı olarak kullanıyordu, örnek olarak ekmek pişirmenin yanında, mısır ekmeği, mısır, Fasulye, kabak sırım kurutma, güveç pişirme işlerinde de bu fırınlar kullanılıyordu.
Tarihiden gelen derin fırıncılık kültürü var olan Vakfıkebir ilçemizde Osmanlı devleti dönemi fırıncılık yapan şahıslar, tespit edilebilen 1879-1957 yıllarında yaşamışHacıahmetoğulları eşrafından Sarı Ahmet (Aksoy) 1897 yılında ilk ekmek fırınını açmıştır. O yıllarda Vakfıkebir Karadağ’da Osmanlı ordusu Rus ordusuna karşı savaşıyor ve her gün Atlar ile Karadağ’a askerlere ekmek taşınıyordu. Daha sonraları 1877-1922 yıllarında yaşamış Bankoğlu Muhammet 1899 tarihinde ikinci fırını açmıştır. 1879-1925 arası yaşamış olan Hacıahmetoğlu Şükrü (Aksoy) üçüncü fırını açarak halkın ekmek ihtiyacını karşılamışlardır.
Vakfıkebir ilçesinde resmi olarak 1897 yılında ilk fırıncılığı başlatan Ahmet Hacıahmetoğlu bugünkü ekmek motelini uygulamaya ilk başlatan ve Somum ekmek ( Yuvarlak mayalı SOMUN ) ekmeği ilk icat eden yöre insanının ağız damak tadına uygun ekmeği yapan fırıncı ve ustasıdır. Ruhu şat, mekânı cennet olsun.
Trabzon Vakfıkebir ekmeği daha sonraki yıllarda ilçede acılan yeni fırınlar ile yayılmaya başlamış 1920-1930-1940 lı yıllarda Arif Aksoy, Ali Aksoy, Hasan, Osman, İshak Kutlu kardeşler, Ali Bulut, Hasan Aksoy, Vahit Aksoy, Rasim Gül, Ali Kutu, Hasan Kurt, Muhammet Sağlam, İlyas Yanık, Mehmet Yayla, Kadem Özkan olmak üzere ilçede 8. fırını açılmıştır.
İkinci Dünya savaşları ve 1960 yılına katar buğday veya un karne ile veriliyordu, her fırıncıya un verilmiyordu. İdare bazı fırınlara tahsis unu veriyor ve un alabilen fırınlar ekmek çıkarabiliyorlardı. Çıkarılan ekmeklerde halka karne ile verilebiliyordu. O yıllarda ekmek altın değerinde kıymetliydi. Halk çoğunlukla mısır ekmeği yiyor, buğday ekmeği bulup yiyebilenler zengin sayılıyordu.
Türkiye’nin genelinde olduğu gibi bölgemizde faaliyette olan tüm fırınlar Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet dönemi dâhil 1980 yılına kadar halkımızın adeta lokantası görevini de yürütüyorlardı.
O dönemlerde ülkemizde fakirlik hatta beslenememe sıkıntısı vardı. İlçelerde lokantalar yok denecek seviyelerde idi. Her fırının ahşap tahtalardan yapılmış uzunca bir oturağı vardı ve insanlarımız yan yana oturarak 50-100 gram Koz veya kırmızı helvayı bir çeyrek ekmeğe katık yapıyorlar,  cami şadırvanından içtikleri bir bardak su ile öğün savuşturmuş oluyorlardı.

Vakfıkebir Ekmeğinin çevre ilçelere ve Türkiye’ye yayılması..

Beşikdüzü’nde Fırıncılık:
Vakfıkebir ilçesinde 1897 yılında Sarı Ahmet Hacıahmetoğlu (Gazeteci Hikmet Aksoy’un dedesi) fırıncılık yaparken yanında Beşikdüzü Hacıahmetoğlu eşrafından (Korzobo) Mustafa Hacıahmetoğlu’nu işçi ( Usta) olarak çalıştırıyor, daha sonraları Mustafa Aksoy ile birlikte Beşikdüzü ilçesinde Mustafa nın eniştesi İmam Gören, Ali Osman Yılmaz ile Mertanoğlu fırınını acarlar ve Beşikdüzü ilçesinin ilk fırını açılmış olur. (1920) bu fırın 1940 yılına katar çalışır ve İzzet Yaylıya devir edilir.
Beşikdüzü ilçesinde yaklaşık olarak 1850 li yıllarda ilçenin Bulanasa eşrafından Çoban Ali oğlu Osman Efendi tarafından fırıncılık yapıldığı, bu fırının halen Sinan Uludüz tarafından işletmesi ile fırının içerisinde duvara monte edilmiş olan kitabesinin tarihinde  " Çoban Ali oğlu Osman 1903” yazmaktadır.
Bu fırın daha sonraki yıllarda Osman efendinin oğulları Hacı Ali, Hacı Yusuf ve Mehmet Çoban tarafından işletilmiş ve bu şahıslar kendi adlarına fırınlar açarak fırıncılık mesleğini icra etmişlerdir.
Hacı Ali Çoban’ın oğulları Miktat Çoban, Osman Çoban ve Hasan Çoban Mehmet Çoban’ın oğulları Cemal Çoban, Mehmet Çoban ve Celal Çoban’da dedelerinin mesleği olan fırıncılığı uzun süre yaparak kendi çocuklarına devir etmişlerdir.
Çobanoğlularında fırıncılığın son temsilcisi merhum Kemal Çoban olmuştur. Vefat ettiği 2000 yılına katar bu mesleği sürdürmüştür. Ve halen fırının mülkiyeti eşi ve çocuklarının üzerine olmakla Sinan Uludüz tarafından kiralık olarak işlenilmektedir. Aynı mahalleden Nuri ve Hasan Yardım kardeşler de Beşikdüzü şimdiki öğretmen evi karşısında fırıncılık zanaatını icra etmişlerdir.

Yine Beşikdüzü ilçesinde Muallim Ömer zamanın Nahiye müdürü ve ortaokul müdürü Ömer Cinel açtı. Halen Beşikdüzü ilçesinde 17 fırın vardır. Hepsi Vakfıkebir ekmeğini imal ederler.

Çavuşlu’da fırıncılık
Vakfıkebir ilçesinde fırıncılığı başlatan Ahmet Hacıahmetoğlu’nun ilk eşi Giresun Çavuşlu beldesinden Seher Hanım idi, 1918 Muhacirlik dönüşü sonrası eşinin memleketi olan Çavuşlu’ ya bir fırın açtı 8 yıl çalıştıktan sonra kayın biraderlerine bıraktı ve o gün bu gün Çavuşlu beldesinde Vakfıkebir ekmeği yapılmaktadır. Halen Çavuşlu ilçesinde 5 fırın vardır. Hepsi Vakfıkebir ekmeğini imal ederler.

Tonya ilçesinde fırıncılık:
Vakfıkebir Ekmeğinin mucidi Sarı Ahmet Hacıahmetoğlu’nun yanında çalışarak ekmek ustalığını iyi öğrenen şimdiki Hacı Hafız Mehmet Hacıahmetoğlu’nun babası Hasan Efendi Vakfıkebir ilçesinde bir fırın acar fakat halkın ekmek alacak parası yok, veresiye yazdırırlar, parayı zamanında veremezler ve Hasan efendi Vakfıkebir ilçesinde kısa zamanda iflas eder ve Tonya ilçesine bir fırın acar bu fırın Tonya ilçesinin ilk fırını olur. Uzun yıllar bu fırını çalıştırır. Halen Tonya ilçesinde 8 fırın bulunuyor. Hepsi Vakfıkebir ekmeğini imal ederler.

Çarşıbaşı ve Şalpazarı’nda fırıncılık:
Büyükliman ilçelerinin tamamında tüm fırınlarda Vakfıkebir ekmeği imali yapılmaktadır. Bölgedeki fırın işçileri ve işçiliği hepsi Vakfıkebir ekmeği üzerine eğitimlerini almışlardır. Halen Çarşıbaşı nda 7, Şalpazarı nda 5 fırın faaliyettedir.
Genel bir değerlendirme:
Trabzon Vakfıkebir Ekmeği ardık bir Trabzon markası, bir Vakfıkebir klasiğidir. Gurbetçinin hediyesi, tarlasında buğdayını, Fabrikasında ununu, fırınında ekmeğini üreten on binlerce insanımızın iş, aş, kapısı, bereketi göz nuru olmuştur.
Fırıncılık meslek kolunda fırın imalatı, sanayisi, nakliyesi, Devlete ödenen vergiler, gidiş, geliş yapılan harcamalar olarak genel bir değerlendirme yapıldığında milli ekonomimize sağlanan kazançlar önemli bir yer tutmaktadır.
Vakfıkebir ekmeği fırınları bugün resmi kayıtlara göre 1100 çıvarında Türkiye miz geneline yayılmış, sadece fırınlarımızda çalışan işçi sayısı 5.000’in üzerindedir. Bu fırıncı esnaf ve işçilerimizin bakmakla yükümlü olduğu insan sayısı 50.000 üzerindedir. Ülkemizin her tarafında Trabzonlu işçilerimiz, gurbetçilerimiz gönüllü elçilerimiz olmuşlardır, "Bize her yer Trabzon” diyen bu güzel müteşebbis, ekmeğini alın terinden çıkaran insanlarımızı kutluyoruz.  Trabzon ‘dan Selamlıyoruz. Bu kutsal mesleğin mucitlerini Sarı Ahmet Hacıahmetoğlu’nu rahmetle anıyoruz.

TÜRKİYE GENELİNDEKİ TRABZON VAKFIKEBİR EKMEK FIRINLARI


Ali ayar             Trabzon Vakfıkebir Ekmek fırını               Zonguldak
İsmail Yıldırım    "                 "                 "        "                 Edirne
Ali İhsan Ersoy    "                 "                 "        "                 Erdek
Cemal Candaş    "                 "                 "        "                 Bandırma
Elyasa Dilli          "                 "                 "        "                 Manisa-İst
Osman cüre        "                 "                 "        "                 Samsun
Şevki  cüre          "                 "                 "        "                 Vezirköprü
Maradona Dilli   "                 "                 "        "                 Milas
İmdat Taşkın      "                 "                 "        "                 İzmit
Erol Erdem          "                 "                 "        "                 Alanya
Mahmut Uludüz "                 "                 "        "                 Alanya
Bahri Kalyon       "                 "                 "        "                 Bafra
Veysel Bayram   "                 "                 "        "                 Tekirdağ
Mustafa Bayram”                 "                 "        "                 Cine
Şenol Köse          "                 "                 "        "                 Samsun
Niyazi Sağlam    "                 "                 "        "                 Havza-Erbaa
Fevzi Sağlam      "                 "                 "        "                 Fatsa-Ünye
Baki Kalyon        "                 "                 "        "                 Akhisar
Bülent Zengin     "                 "                 "        "                 Menemen
"                 "                 "        "                 Eskişehir
Trabzon Vakfıkebir Ekmek Fırını            Sinop-Ayancık
"                 "                 "        "                 Eskişehir
"                 "                 "        "                 Trabzon
"                 "                 "        "                 İzmir
"                 "                 "        "                 Van
"                 "                 "        "                 İstanbul
"                 "                 "        "                 İstanbul
"                 "                 "        "                 Denizli
"                 "                 "        "                 Kırklareli
"                 "                 "        "                 Ankara
"                 "                 "        "                 Kırıkkale
"                 "                 "        "                 Merzifon
"                 "                 "        "                 Ankara
"                 "                 "        "                 Düzce
"                 "                 "        "                 Kütahya
"                 "                 "        "                 Gaziantep
"                 "                 "        "                 Kocaeli
"                 "                 "        "                 Bursa
"                 "                 "        "                 Adabazarı
"                 "                 "        "                 Çorum
"                 "                 "        "                 Antalya

 

ARAŞTIRMA YAZILARI:

Cemal AKSOY
Trabzon-Beşikdüzü Hakimiyet Gazetesi
www.besikduzuhakimiyet.com


 


Etiketler: TRABZON VAKFIKEBİR TAŞ FIRIN EKMEĞİ TARİHÇESİ

Bilgi
Yorum Ekleyebilmeniz için Sitemize Kayıt Olmanız Gerekmektedir.